Chuyển từ Thông tư 200 sang Thông tư 99/2025: chuyển số dư những tài khoản nào

Năm tài chính 2026 là kỳ đầu tiên Thông tư 99/2025/TT-BTC thay cho Thông tư 200/2014/TT-BTC. Khác với lần sửa đổi nhỏ trước đây, lần này là đổi hẳn chế độ kế toán: hệ thống tài khoản thay đổi, một số tài khoản bị gộp, một số tài khoản mới xuất hiện, và doanh nghiệp phải chuyển số dư từ tài khoản cũ sang tài khoản mới trước khi mở sổ năm 2026.

Phần lớn bài viết trên mạng dừng ở mức liệt kê "điểm mới". Bài này đi theo đúng ba điều khoản quyết định việc chuyển: Điều 29 (chuyển đổi số dư trên sổ kế toán), Điều 30 (điều khoản chuyển tiếp) và Điều 31 (điều khoản thi hành), dẫn nguyên văn để bạn đối chiếu.

Câu trả lời ngắn

• Doanh nghiệp đang áp dụng Thông tư 200: bắt buộc chuyển, từ năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau 01/01/2026.
• Doanh nghiệp nhỏ và vừa đang áp dụng Thông tư 133: không bắt buộc, được chọn. Nhưng nếu chọn thì điều kiện ngặt hơn — xem mục cuối.
• Việc nặng nhất không phải đọc điểm mới, mà là năm nhóm chuyển số dư ở Điều 29 và quyết định có trình bày lại số liệu so sánh hay không ở Điều 30.

Thông tư 99 thay thế những thông tư nào

Khoản 1 Điều 31 ghi rõ:

"Thông tư này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2026 và áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày 01/01/2026. Thông tư này thay thế cho các Thông tư số 200/2014/TT-BTC […] (trừ trường hợp quy định tại khoản 2 Điều này), Thông tư số 75/2015/TT-BTC […], Thông tư số 53/2016/TT-BTC […] và Thông tư số 195/2012/TT-BTC […] hướng dẫn kế toán áp dụng cho đơn vị chủ đầu tư."

Hai chi tiết hay bị bỏ qua:

Một, Thông tư 195/2012 cũng hết hiệu lực. Đơn vị chủ đầu tư trước đây làm theo Thông tư 195 nay theo Thông tư 99.

Hai, Thông tư 200 chưa chết hoàn toàn. Khoản 2 Điều 31 giữ lại một danh sách dài các khoản về kế toán cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước trong Thông tư 200 (khoản 3.11 và 3.12 Điều 21; khoản 3.3 Điều 35; điểm h, i khoản 3 Điều 38; và nhiều khoản khác), và ghi rằng các nội dung này "vẫn tiếp tục thực hiện cho đến khi có văn bản thay thế". Doanh nghiệp Nhà nước đang trong quá trình cổ phần hóa cần tra đúng danh sách đó, đừng mặc định mọi thứ của Thông tư 200 đều bỏ.

Điều 29 — năm nhóm số dư phải chuyển

Đây là phần việc cụ thể nhất. Khoản 1 Điều 29 liệt kê năm gạch đầu dòng. Bảng dưới gom lại theo hướng "từ đâu sang đâu":

Và khoản 2 Điều 29 là một câu quét sạch phần còn lại:

"Các nội dung khác đang phản ánh chi tiết trên các tài khoản có liên quan nếu khác so với Thông tư này thì phải điều chỉnh lại theo quy định của Thông tư này."

Nghĩa là năm nhóm trên không phải danh sách đóng. Chúng là những chỗ Bộ Tài chính thấy cần nói rõ; ngoài ra chi tiết nào đang khác với Thông tư 99 thì vẫn phải sửa. Thực tế việc này hay rơi vào các tài khoản bị gộp — 138 với 338, 421 với 422 — nên khi rà sổ cần soi kỹ phần chi tiết của nhóm này.

Lưu ý một chỗ dễ nhầm: gạch đầu dòng đầu tiên không bắt buộc. Nó cho phép doanh nghiệp chi tiết lại 111, 112, 153, 156, 211… theo yêu cầu quản lý nội bộ, chứ không yêu cầu phải đổi. Đây là hệ quả của một thay đổi căn bản hơn ở Thông tư 99: doanh nghiệp được tự chủ thiết kế chi tiết hệ thống tài khoản mà không phải xin phép. Ai muốn tách kho, tách công trình, tách dòng hàng theo chiều quản trị thì năm 2026 là dịp thuận lợi để làm.

Điều 30 — có phải trình bày lại số liệu năm trước không

Đây là câu hỏi tốn tiền nhất, vì trình bày lại số liệu so sánh là làm lại báo cáo của kỳ trước. Khoản 1 Điều 30 chia theo nguyên nhân thay đổi, không theo loại doanh nghiệp:

Điểm a — thay đổi do áp dụng lần đầu quy định của pháp luật, chuẩn mực, chế độ kế toán, mà đã có hướng dẫn chuyển đổi cụ thể: phải thực hiện theo hướng dẫn đó. Thông tư nêu ba phương pháp: điều chỉnh hồi tố, hồi tố đơn giản, hoặc phi hồi tố. Hồi tố và phi hồi tố theo Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 29.

Thông tư cũng định nghĩa thẳng "hồi tố đơn giản", một khái niệm nhiều người chưa gặp:

"Phương pháp điều chỉnh hồi tố đơn giản là phương pháp không trình bày lại số liệu so sánh từ kỳ đầu tiên bị ảnh hưởng mà tính toán ảnh hưởng lũy kế tại ngày đầu tiên của kỳ kế toán lần đầu áp dụng chính sách kế toán mới và điều chỉnh các khoản mục về tài sản, công nợ tương ứng vào lợi nhuận sau thuế chưa phân phối hoặc các khoản mục khác trong vốn chủ sở hữu tại ngày đầu tiên của kỳ kế toán áp dụng chính sách kế toán mới."

Nói gọn: không làm lại báo cáo năm trước, chỉ dồn toàn bộ ảnh hưởng lũy kế vào số dư đầu kỳ của 421 hoặc một khoản mục vốn chủ sở hữu khác. Nhẹ hơn hồi tố đầy đủ rất nhiều.

Điểm b — áp dụng lần đầu nhưng không có quy định phải hồi tố hoặc hồi tố đơn giản: được áp dụng phi hồi tố.

Điểm c — doanh nghiệp tự nguyện thay đổi chính sách kế toán: phải áp dụng hồi tố.

Ba điểm này dẫn tới một hệ quả mà ít bài nào nói rõ:

Cùng là chuyển sang Thông tư 99, nhưng đi từ Thông tư 200 và đi từ Thông tư 133 không giống nhau. Doanh nghiệp Thông tư 200 chuyển vì luật thay chế độ — đó là áp dụng lần đầu theo điểm a, b. Doanh nghiệp nhỏ và vừa đang dùng Thông tư 133 mà chọn lên Thông tư 99 là tự nguyện — rơi vào điểm c, và yêu cầu hồi tố nặng hơn.

Nếu bạn đang cân nhắc giữa hai chế độ cho doanh nghiệp nhỏ, đọc thêm: Thông tư 133 và Thông tư 99/2025 khác nhau thế nào.

Hai trường hợp riêng ở Điều 30

Trái phiếu có chiết khấu hoặc phụ trội (khoản 2). Doanh nghiệp là nhà đầu tư mua trái phiếu, nếu đến khi Thông tư có hiệu lực mà trái phiếu chưa đến hạn thanh toán, thì được chọn hồi tố hoặc hồi tố đơn giản cho Báo cáo tài chính kỳ đầu tiên áp dụng.

Tài khoản 412 (khoản 3). Chỉ áp dụng cho một trường hợp hẹp: chênh lệch tỷ giá phát sinh khi chuyển đổi đơn vị tiền tệ ghi sổ giữa Đồng Việt Nam và một đơn vị tiền tệ khác, đã nằm trên số dư Nợ hoặc Có Tài khoản 412. Trường hợp này kết chuyển sang Tài khoản 4211, và phải trình bày rõ lý do cùng ảnh hưởng trên thuyết minh. Số dư 412 phát sinh từ nguyên nhân khác không thuộc khoản này.

Trích trước chi phí sửa chữa lớn TSCĐ (khoản 4). Đây là chỗ dễ làm sai nhất vì nó đổi hẳn cách làm:

"Trường hợp doanh nghiệp đang thực hiện trích trước chi phí sửa chữa lớn TSCĐ nhưng khi Thông tư này có hiệu lực thi hành mà hoạt động sửa chữa lớn TSCĐ chưa được thực hiện thì doanh nghiệp không tiếp tục thực hiện trích trước chi phí sửa chữa lớn TSCĐ."

Dừng trích, không trích tiếp. Phần đã trích vẫn để đó; khi sửa chữa thực sự diễn ra thì kết chuyển chi phí thực tế với số đã trích, và chênh lệch được phân bổ dần vào chi phí sản xuất, kinh doanh từng kỳ — không đưa hết vào một kỳ.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa muốn lên Thông tư 99 thì sao

Khoản 3 Điều 31:

"Các doanh nghiệp vừa và nhỏ, cơ sở ngoài công lập, các đơn vị kế toán khác được lựa chọn áp dụng Thông tư này để kế toán phù hợp với đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh và yêu cầu quản lý của đơn vị mình. Khi áp dụng Thông tư này, các đơn vị phải thực hiện nhất quán tối thiểu trong một kỳ kế toán năm. Khi doanh nghiệp thay đổi chế độ kế toán áp dụng thì phải trình bày lại số liệu, thông tin so sánh tương tự như khi thay đổi chính sách kế toán đồng thời giải trình lý do và ảnh hưởng của sự thay đổi đó trong phần thuyết minh Báo cáo tài chính theo quy định."

Ba ràng buộc đi kèm quyền chọn: nhất quán tối thiểu một kỳ kế toán năm, trình bày lại số liệu so sánh, và giải trình lý do cùng ảnh hưởng trong thuyết minh. Không phải bật một công tắc trong phần mềm là xong.

Trình tự làm thực tế

Thứ tự dưới đây theo đúng cách việc diễn ra, không theo thứ tự điều khoản:

1. Chốt sổ năm 2025 theo Thông tư 200 cho xong. Đừng sửa chế độ khi sổ năm cũ còn mở. Xem Bút toán kết chuyển cuối kỳ.
2. Lập bảng đối chiếu tài khoản cũ sang mới, bắt đầu từ năm nhóm ở Điều 29, rồi quét tiếp theo khoản 2 Điều 29 cho các chi tiết còn khác.
3. Rà bốn trường hợp riêng: hợp đồng hợp tác kinh doanh chưa kết thúc, 2413 nâng cấp cải tạo chưa hoàn thành, trích trước sửa chữa lớn chưa thực hiện, số dư 412 do đổi đơn vị tiền tệ.
4. Chọn phương pháp theo Điều 30 — hồi tố, hồi tố đơn giản hay phi hồi tố — và ghi lại căn cứ. Đây là chỗ cần quyết định có ý thức, vì nó quyết định khối lượng việc còn lại.
5. Chuyển số dư đầu kỳ 2026 theo bảng đối chiếu.
6. Viết thuyết minh: lý do thay đổi và ảnh hưởng. Bước này hay bị bỏ, và là bước kiểm toán viên đọc đầu tiên.

Phần mềm cần làm được gì

Việc chuyển chế độ đặt ra một yêu cầu ít ai nghĩ tới trước khi bắt tay: phần mềm phải giữ được cả hai chế độ cùng lúc. Năm 2026 ghi theo Thông tư 99, nhưng số liệu so sánh trên báo cáo vẫn là năm 2025 ghi theo Thông tư 200. Phần mềm chỉ hỗ trợ một chế độ tại một thời điểm thì đến lúc lập báo cáo sẽ phải dựng số năm trước bằng tay trên Excel.

Vietbooks lập sổ và Báo cáo tài chính theo Thông tư 99/2025 và Thông tư 133/2016, đồng thời đọc được dữ liệu cũ ghi theo Thông tư 200 để đối chiếu và trình bày số liệu so sánh. Hộ kinh doanh theo Thông tư 152/2025 là một chế độ riêng, không liên quan tới bài này.

Riêng bước chuyển số dư ở Điều 29 thì không phần mềm nào tự quyết thay được, vì phần lớn là chi tiết lại theo yêu cầu quản lý của chính doanh nghiệp — chỉ doanh nghiệp biết mình muốn theo dõi theo kho, theo công trình hay theo dòng hàng.

Tóm lại

Chuyển từ Thông tư 200 sang Thông tư 99 là việc bắt buộc cho năm tài chính 2026, trừ phần kế toán cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước liệt kê ở khoản 2 Điều 31. Phần việc thật nằm ở hai chỗ: năm nhóm chuyển số dư tại Điều 29 cộng câu quét ở khoản 2, và chọn phương pháp điều chỉnh tại Điều 30. Doanh nghiệp nhỏ và vừa đang dùng Thông tư 133 thì không bắt buộc chuyển; nếu tự nguyện chuyển thì rơi vào điểm c khoản 1 Điều 30 và phải hồi tố.

Các mốc và câu dẫn trong bài lấy từ bản Thông tư 99/2025/TT-BTC ban hành ngày 27/10/2025. Với trường hợp cụ thể của doanh nghiệp, nên đối chiếu lại văn bản gốc và trao đổi với cơ quan thuế quản lý trực tiếp.

Đọc tiếp

• Báo cáo tài chính theo Thông tư 99/2025 — đủ bộ mẫu B01 đến B09
• Hệ thống tài khoản Thông tư 99/2025 — danh mục đầy đủ 71 tài khoản cấp 1
• Thông tư 133 và Thông tư 99/2025 khác nhau thế nào — doanh nghiệp nhỏ chọn cái nào?
• Báo cáo tài chính theo Thông tư 133 gồm những mẫu nào
• Bút toán kết chuyển cuối kỳ
• Kế toán doanh nghiệp nhỏ 2026 — những việc phải làm